اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم

سیارک چیست؟ دانستنی‌های جالب درباره سیارک‌ها و سیارک‌های نزدیک زمین

سیارک چیست؟ جالب درباره سیارک‌ها و سیارک‌های نزدیک زمین

سیارک چیست: تعریف سیارک

سیارک چیست: سیارک‌ها (Asteroid) عمدتا تکه‌های جدا شده از سیارات و یا مواد به‌جای مانده از سایر اجرام آسمانی منظومه شمسی هستند. آن‌ها اجرام سنگی و کوچکی در منظومه شمسی هستند که بیشترشان در فضای بین مریخ و مشتری به دور خورشید در حرکتند. اکثر سیارک‌ها نیز مانند سیاره‌ها به دور خورشید در حرکتند و سرعت‌شان به اندازه‌ای است که در مدارشان ثابت می‌مانند. اگر می‌شد سرعت حرکت سیارک‌ها به دور خورشید را کم کرد، در اثر نیروی جاذبه خورشید یا مشتری یا مریخ، به‌سمت یکی از آن‌ها کشیده می‌شدند. بیشتر سیارک‌ها در بین سیاره مریخ و سیاره مشتری در مسیری موسوم به کمربند سیارکی (Asteroid Belt) به دور خورشید می‌چرخند. در علم سیاره‌شناسی، سیارک نوعی سیاره کوچک یا ریزسیاره (minor planet) است، اما هر ریزسیاره‌ای سیارک نیست. سیارک‌ها از قمرها کوچک‌ترند. منظومه شمسی میلیون‌ها سیارک دارد که اغلب برحسب ترکیبات‌شان دسته‌بندی می‌شوند.

 

انواع سیارک از نظر ترکیبات

سیارک‌ها از نظر ترکیبات‌شان به سه دسته تقسیم می‌شوند:

  • سیارک‌های نوع C یا Chondrites که از خاک‌ معدنی و سنگ‌های سیلیکات آفریده شده‌اند.
  • نوع S یا Stony که عمدتا از سنگ‌های سیلیکات و ترکیب نیکل و آهن آفریده شده‌اند.
  • نوع M یا Metallic که از فلز نیکل و آهن آفریده شده‌اند.

این دسته‌بندی نشان می‌دهد که آن‌ها در اوایل آفرینش منظومه شمسی و دور از خورشید پدید آمده‌اند.

مطلب مرتبط: سیاره کوتوله چیست؟

اطلاعات و دانستنی‌های بیشتر درخصوص اینکه سیارک‌ چیست و چه ویژگی‌هایی دارد

سیارک‌ها درباره آفرینش سیارات سنگی منظومه شمسی سرنخ‌هایی ارائه می‌دهند. سیارک‌هایی که امروزه می‌بینیم از حدود ۴.۵ میلیارد سال پیش یعنی از زمان شکل‌گیری منظومه شمسی به‌جای مانده‌اند. تعداد سیارک‌های شناور در منظومه شمسی بسیار زیاد است. برخی دانستنی‌ها درباره سیارک‌ها:

  • سیارک (asteroid)‌ نوعی ریزسیاره (minor planet یا planetoid) است، اما هر ریزسیاره‌ای، سیارک نیست.
  • سیارک‌ها تنها اجرامی نیستند که به زمین برخورد می‌کنند. روزانه بیش از ۱۰۰ تن مواد مختلف از سیارک‌ها و دنباله‌دارها (comet) جدا می‌شود و به زمین برخورد می‌کند. اکثر این مواد هنگام ورود به جو زمین در اثر اصطکاک‌شان با هوا نابود می‌شوند. موادی را که به زمین برخورد می‌کنند، شهاب‌سنگ‌ (meteorite) می‌گویند.
  • در گذشته سیارک‌های بیشتری به زمین برخورد می‌کردند اما امروزه چنین برخوردهای کمتر است.
  • یافته‌های دانشمندان نشان می‌دهد که ۶۵ میلیون سال پیش برخورد یک سیارک با کره زمین نسل دایناسورها را منقرض کرده است. (احتمالا این یکی از چند عاملی بود که بر حیات روی کره زمین اثر گذاشت.)
  • هر ۲۰۰۰ سال یک‌بار یک جرم آسمانی به بزرگی یک زمین فوتبال به زمین برخورد می‌کند.
  • هر سال یک شهاب‌سنگ (قطعه‌ای از سیارک) به بزرگی یک خودرو با ورود به اتمسفر زمین به یک گوی آتش تبدیل می‌شود. اما این شهاب‌سنگ‌ها معمولا پیش از آن‌که به زمین برسند می‌سوزند.
  • سیارک‌ها حاوی آب، فلزات مختلف و از جمله فلزات گران‌بها هستند.
  • برخی از سیارک‌ها در واقع دنباله‌دارهایی هستند که منفجر شده‌اند و یخ آن‌ها از بین رفته و تنها مواد سنگی‌شان باقی مانده است.
  • برخی سیارک‌ها قمرهای مخصوص خود را دارند.
  • بیشتر سیارک‌ها در بین سیاره مریخ و سیاره مشتری در مسیری موسوم به کمربند سیارکی (Asteroid Belt) به دور خورشید می‌چرخند. آن‌ها اغلب فضای بین‌سیاره‌ای خارج مدار سیاره مشتری را پر کرده‌اند.

 

سیارک‌های نزدیک زمین

زمین و دیگر سیارات منظومه شمسی ابتدا جرم‌هایی بودند که به هم پیوستند و سپس اجرام بزرگ‌تری شدند. این فرآیند هنوز و البته بین اجرام سماوی کوچک‌تر منظومه شمسی ادامه دارد، زیرا همه اجرام بزرگ‌تر اکنون به سیاره تبدیل شده‌اند.

سیارک‌ها در مدار خود همچنان به زمین نزدیک‌تر می‌شوند. لذا آن‌ها را اشیای نزدیک زمین یا اصطلاحا NEO (مخفف near-Earth object) و نیز سیارک‌های بالقوه خطرناک یا PHA (مخفف Potentially Hazardous Asteroid) نیز می‌گویند. اگر سیارکی به زمین برخورد کند، اثر برخورد آن بسته به اندازه‌‌اش می‌تواند اندک یا خطرناک باشد. سیارک‌های کوچک در اتمسفر زمین خرد و نابود می‌شوند. سیارک‌های بزرگ‌تر ممکن است به قطعات بسیار بزرگی تقسیم شوند و بر سطح زمین یا روی اقیانوس‌ها ببارند. برخی از ستاره‌شناسان موقعیت این اشیای نزدیک به زمین (NEO) را جستجو و نقشه‌نگاری می‌کنند تا برخوردهای احتمالی آن‌ها در هفته‌ها، ماه‌ها یا سال‌های آینده را پیش‌بینی کنند. چندین سازمان برای مواجهه با خسارت‌های احتمالی ناشی از برخورد برخی از سیارک‌ها برنامه‌هایی را در دست تهیه دارند. احتمال برخورد سیارک‌ها و اشیای سماوی به زمین بسیار کم است و نیز به اندازه و مدار آن شیء بستگی دارد.

 

سیارک‌های معروف

معروف‌ترین سیارک‌های منظومه شمسی را می‌توان چنین برشمرد:

  • سیارک ۲ پالاس با قطر ۵۴۴ کیلومتر
  • سیارک ۴ وستا با قطر ۵۸۰ کیلومتر

این‌ها سیاره‌های کوچک سنگی هستند و ستاره‌شناسان از دهه ۱۸۰۰ میلادی آن‌ها را رصد کرده‌اند. سیارک پالاس به خاطر شکل نامنظم خود معروف است و احتمالا از یک پیش‌سیاره (Protoplanet) اولیه به‌جای مانده است. سیارک وستا بسیار درخشان است و احتمالا از یک پیش‌سیاره سنگی باقی مانده است. سرس (Ceres) نیز ابتدا جزو سیارک‌ها دسته‌بندی شده بود، اما بعدها در دسته سیارات کوتوله جای گرفت. سرس نخستین سیاره کوتوله‌ای است که بشر کشف کرد. همانطور که گفتیم، سرس متفاوت است زیرا هسته آن سنگی و گوشته آن از یخ است. سرس احتمالا اقیانوس داخلی دارد.

 

کلیدواژه: سیارک چیست